Kiedy wykonujemy badanie  hormonów płciowych ?

Badania hormonalne u kobiet wykonuje się z różnych wskazań: w diagnostyce zaburzeń miesiączkowania, w diagnostyce niepłodności, w okresie premenopauzalnym, w diagnostyce zespołów hiperandrogenizacji.

Najczęściej wykonuje się oznaczenia hormonów przysadkowych: FSH, LH, prolaktyny, a także hormonów produkowanych przez jajniki: estradiolu i progesteronu.

Poziom FSH i LH (tzw. gonadotropiny) powinno się oznaczać w 3-5 dniu cyklu miesiączkowego. Badanie to wykonuje się celem różnicowania przyczyn zaburzeń miesiączkowania, w diagnostyce niepłodności, w diagnostyce występowania premenopauzy.

Stężenie prolaktyny oznacza się w przypadku występowania zaburzeń miesiączkowania, występowania gruczolaków przysadki, diagnostyce niepłodności. Stężenie prolaktyny zmienia się nieznacznie w przebiegu cyklu miesiączkowego, najczęściej oznacza się ją w drugiej połowie cyklu (około 21 dnia cyklu). Możliwe jest także wykonanie testu pobudzenia wydzielania prolaktyny przy użyciu metoklopramidu.

Stężenie estradiolu zmienia się w przebiegu cyklu miesiączkowego i osiąga szczyt w okresie przedowulacyjnym. Oznaczenie estradiolu możemy wykonywać łącznie z FSH i LH (w diagnostyce niewydolności podwzgórzowo-przysadkowej i niewydolności jajników),  a także w 12-14 dniu cyklu w monitorowaniu owulacji

            Stężenie progesteronu rośnie wielokrotnie w drugiej fazie cyklu miesiączkowego. Oznacza się go celem potwierdzenia występowania owulacji i oceny czynności ciałka żółtego powstałego po owulacji. Najczęściej bada się go jednorazowo ok. 21 dnia cyklu.

            Inne wykonywane badania to oznaczanie androgenów, w przypadku występowania zespołów hiperandrogenizacji u kobiet. Oznacza się przede wszystkim poziom testosteronu i siarczanu dehydroepiandrosteronu. Stężenia tych hormonów zmieniają się nieznacznie w przebiegu cyklu miesiączkowego i można je oznaczać niezależnie od fazy cyklu.

                                                                   dr n. med. Radzisław Mierzyński

 Kiedy i jak badamy piersi ? - Samobadanie piersi

Większość nowotworów piersi jest wykrywanych samodzielnie przez kobiety, dlatego też wskazane jest systematyczne samobadanie piersi już od 15 roku życia. Najlepiej badać się w 2-5 dniu po miesiączce, raz na miesiąc. Po ustaniu miesiączkowania kobiety powinny badać się w jednym ustalonym dniu miesiąca.

Badanie piersi wykonujemy najpierw w pozycji siedzącej, a następnie leżącej. Zwracamy uwagę na zmiany w kształcie i wyglądzie piersi. Istotne jest oglądanie skóry, czy nie ma zmian skórnych np. pod postacią zaciągnięć skóry (tzw. skórka pomarańczy). Niepokojący jest każdy wyciek z brodawki, szczególnie krwisty. Badając piersi poszukujemy guzków. Większość nowotworów występuje pod postacią pojedynczych, drobnych, niebolesnych, twardych guzków. W przypadku jakichkolwiek niepokojących objawów należy natychmiast zgłosić się do lekarza.

W profilaktyce piersi istotne jest badanie piersi przez lekarza (onkologa, ginekologa, lekarza rodzinnego) raz w roku. Od 45 roku życia wskazane jest wykonywanie mammografii raz na 18 m-cy, kobiety młodsze powinny okresowo wykonywać usg piersi.

dr n. med. Tomasz Jankowski

Markery nowotworowe to substancje wydzielane przez komórki nowotworowe i możliwe do oceny w płynach ustrojowych, np. w krwi. Markery służą głównie do monitorowania leczenia i oceny zaawansowania choroby, np. Ca 19.9 -raka jeita grubego, Ca125 – raka jajnika, bądź Ca15.3-raka piersi. Niektóre markery np. PSA mogą być oznaczane w diagnostyce raka prostaty. Nie ma jednego markera wykrywającego wszystkie choroby nowotworowe. Oznaczanie markerów przeprowadza się najczęściej po zaleceniu przez lekarza, jedynie PSA wskazane jest do profilaktycznego oznaczania u mężczyzn po 45 roku życia raz w roku.

dr n. med. Tomasz Jankowski